การเลี้ยงปลาคาร์ปสักตัวหรือสักพันธุ์หนึ่ง มักมีของจำเป็นมากมายที่จะต้องมีให้พร้อมเตรียมรับกับสถานการณ์ที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต หลัก ๆ ก็จะมีอุปกรณ์จำเป็นอยู่ 4 อย่าง อันได้แก่ บ่อเลี้ยง, ระบบกรอง, ออกซิเจน และอาหาร ซึ่งนอกจากนี้ก็ยังมีอุปกรณ์ต่าง ๆ อีกมากที่จำเป็นสำหรับผู้ที่เลี้ยงปลาคาร์ป มีไว้ไม่เสียหาย มีไว้แล้วช่วยให้เลี้ยงปลาได้ดียิ่งขึ้น สะดวกทั้งปลา สะดวกทั้งผู้ใช้ คิดจะเลี้ยงทั้งทียังไงก็ควรต้องมี เอาล่ะ จะมีไอเท็มไหนน่าสนใจ จนต้องมีติดบ้านไว้บ้าง ตามมาดูกันเลยค่ะ
ยาสลบ
ภาพตัวอย่างสินค้าจากฟาร์ม Koikoito โดย Koikoito
ยาสลบ สิ่งสำคัญที่ช่วยให้ปลาสงบได้ในกรณีที่ต้องการให้ปลาหยุดนิ่งด้วยเหตุผลต่าง ๆ แต่ควรใช้ในปริมาณที่เหมาะสมต่อปลาคาร์ปแต่ละตัว เพราะตัวปลามีขนาดไม่เท่ากัน ปลาตัวใหญ่จะทนยาได้ดีกว่าปลาที่มีขนาดเล็ก ซึ่งยาสลบแต่ละตัวก็มีส่วนผสมที่แตกต่างกันออกไป หากท่านจะพิจารณาเลือกยาตัวไหนมาใช้นั้น แนะนำให้แจ้งขนาดตัวคร่าว ๆ ของปลาที่จำเป็นต้องใช้ หรือสอบถามรายละเอียดวิธีใช้จากร้านที่สนใจก่อนทำการซื้อ เพื่อป้องกันการส่งผลอันตรายต่อปลาที่อาจตามมาได้ ทั้งนี้ทั้งนั้นเหตุผลในการใช้ก็มีผลต่อปริมาณยาเช่นกัน อาทิ ใช้เพื่อถ่ายภาพโชว์, ใช้เพื่อต้องการเคลื่อนย้ายบ่อ, หรือ ใช้เพื่อต้องการฉีดยารักษา เป็นต้น โดยส่วนใหญ่แล้วยาจะหมดฤทธิ์ให้ปลาได้ฟื้นฟูร่างกายใน 2 - 3 นาที
กระชอน
กระชอน ก็ถือเป็นอุปกรณ์สำคัญต่อการเคลื่อนย้ายปลาคาร์ปแต่ละตัว แนะนำว่าต้องเป็นกระชอนที่มีลักษณะพิเศษ คือ ตาข่ายต้องนุ่ม เพื่อที่จะได้ไม่ระคายเคืองกับผิวปลาเพราะอาจทำให้ปลาเป็นแผล หรือเกล็ดหลุดได้ รวมทั้งความแข็งแรงของเฟลม ด้ามจับต้องถนัดมือ มีกันลื่น และที่สำคัญ จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องเลือกความยาวของกระชอนให้เหมาะสมกับขนาดตัวปลาและพื้นที่ใช้สอย หรือ ให้เลือกแบบที่สามารถปรับขนาดความยาวของด้ามจับได้ เพื่อความสะดวกต่อตัวผู้ใช้
กระชอนแบบถุง (koi sock)
กระชอนแบบถุง ความพิเศษคือจะมีน้ำหนักเบาแต่วัสดุแข็งแรง เหมาะสำหรับการเคลื่อนย้ายปลาอย่างมืออาชีพ สะดวกทั้งผู้ใช้ สบายต่อตัวปลา ใช้แล้วไม่บาดผิวปลา เพราะตัวตาข่ายจะมีความนุ่ม เหนียว หนา และลื่น ไม่เสียดสีผิวปลาขณะทำการเคลื่อนย้าย แถมปลายกระชอนเป็นตาข่ายปลายเปิด ใช้สำหรับปล่อยปลาออกได้อย่างสะดวก บริเวณด้ามจับก็นุ่มถนัดมือ ยกถุงปลายกระชอนพร้อมกับจับดาบแล้วค่อยปล่อยปลายกระชอนเมื่อต้องการให้ปลาลงบ่อได้อย่างง่ายดาย
กะละมัง
อุปกรณ์สำคัญที่สายเลี้ยงปลาประกวดจะต้องมีติดบ้าน คือ "กะละมัง" ภาชนะสีฟ้า - น้ำเงิน ที่ว่ากันว่าใช้แล้วจะช่วยขับสีสันของปลาตัวนั้น ๆ ให้โดดเด่นสะดุดตามากยิ่งขึ้น ทั้งสี เกล็ด รูปร่าง ลวดลาย ของปลาจะตัดกับสีของกะละมังอย่างลงตัว หากต้องการถ่ายภาพปลาคาร์ปสวย ๆ หรืออยากชมความงามของปลาแบบชัดเจนก็จัดเลย เรียกได้ว่านอกจากจะใช้ถ่ายภาพ / ถ่ายคลิปได้อย่างสวยงามแล้ว ยังเอนกประสงค์ ใช้ตักปลามาใส่เช็คสุขภาพ, ดูแผล, ทำแผลได้อีก บอกเลยว่าคุ้ม ซื้อทีเดียวจบ
ยากักโรค
ยากักโรค อุปกรณ์ชิ้นแรกที่ควรมี เพราะสิ่งแรกที่ต้องทำหลังจากที่เรารับปลามาใหม่นั้น คือการแยกปลาตัวนั้นไว้เพื่อกักโรคเป็นระยะเวลา 2 - 4 สัปดาห์ โดยประมาณ เพื่อที่จะป้องกันไม่ให้ปลาตัวอื่นในบ่อป่วยหรือติดเชื้อจากปลาตัวใหม่ จึงจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องกักไว้เพื่อให้ผ่านเกณฑ์ที่ปลอดภัย ก่อนจะทำการนำมารวมกับปลาในบ่อเลี้ยง ซึ่งตัวยาก็มีให้เลือกหลายสูตร อาทิ ยาที่ใช้กำจัด แบคทีเรีย Formalin (ฟอร์มาลิน), Glutaraldehyde (กลูตาราลดีไฮด์) ยาที่ใช้ป้องกัน รักษา และฆ่าโรคจากเชื้อรา Malachite Green (มาลาไคท์กรีน) ยาที่ใช้สำหรับกำจัดปรสิต Dimilin (ดีมิลิน), Dipteret (ดิพเทอร์แร็กซ์) เป็นต้น
เกลือ
เกลือ ตัวช่วยอเนกประสงค์ที่คนเลี้ยงปลาทุกคนควรจะต้องมีติดบ้าน เกลือสมุทร หรือ เกลือทะเล หากใส่ลงบ่อผสมน้ำ สามารถช่วยลดความเครียด, ลดพิษแอมโมเนีย และกำจัดปรสิตภายนอกได้ อีกทั้งยังเป็นเหมือนยาชั้นดี ช่วยรักษาอาการต่าง ๆ ที่ปลาคาร์ปต้องเจอ อาทิ รักษาและป้องกันโรคจากแบคทีเรีย, รักษาอาการตัวเปื่อย, ครีบเปื่อย, ตาโปน, ซึม, เบื่ออาหาร, นอนก้นบ่อ รวมถึงใช้ในการกักกันโรคจากปลาใหม่ที่จะเอามาลงบ่อรวม ความเข้มข้มในความเค็มจะช่วยรักษาปลาได้เป็นอย่างดี แต่อย่าลืมใช้ในปริมาณที่เหมาะสมด้วยนะ
ออกซิเจนแบบมีแบตสำรอง
ออกซิเจนแบบมีแบตสำรอง อุปกรณ์ชิ้นสำคัญที่คนเลี้ยงปลาคาร์ปส่วนใหญ่จำเป็นต้องมี เพราะเราทุกคนย่อมรู้ดีว่าเวลาที่ออกซิเจนไม่พอ สามารถส่งผลร้ายแรงถึงขั้นปลาคาร์ปตายยกบ่อได้เลย ยิ่งประเทศไทยของเราที่เกิดไฟดับให้ได้เห็นอยู่บ่อย ๆ เราจึงจำเป็นมากที่จะต้องมีถังออกซิเจนแบบมีแบตในตัว อย่างน้อยก็กันเหตุฉุกเฉินไว้ให้ได้สัก 4 - 6 ชั่วโมง ปลาคาร์ปของทุกคนก็คงจะผ่านวิกฤตนี้ได้ดีแล้ว
เครื่องให้อาหารปลาอัตโนมัติ
เครื่องให้อาหารปลาอัตโนมัติ เหมาะมากสำหรับผู้ที่เลี้ยงปลาหลายบ่อ ผู้ที่ไม่ค่อยมีเวลา ชอบเดินทาง ไปต่างจังหวัด - ต่างประเทศหลายวัน ก็ไม่ใช่ปัญหา เพราะเครื่องให้อาหารอัตโนมัติจะทำหน้าทีจ่ายอาหารตามปริมาณที่เท่ากันในทุกรอบตามมื้อที่เราตั้งไว้ ซึ่งวิธีนี้จะเป็นผลดีต่อตัวปลามาก ๆ เพราะนอกจากจะได้รับอาหารที่ตรงต่อเวลาแล้ว ยังได้รับในปริมาณที่เหมาะสมในเวลาเดียวกันอีก ช่วยทำให้ปลามีสุขภาพที่แข็งแรงสมบูรณ์เนื่องจากกินอาหารเป็นเวลา ไม่ขาดสารอาหาร ทำให้การเจริญเติบโตของปลาเป็นไปได้อย่างดีอีกด้วย
ถังออกซิเจน
ถังออกซิเจน อุปกรณ์ที่ต้องมี เพื่อใช้ในการแพ็คปลาใส่ถุง ซึ่งในถุงที่เราจะบรรจุให้ปลาคาร์ปเดินทางไปที่ต่าง ๆ นั้น จำเป็นจะต้องอัดเติมออกซิเจนใส่ลงไปในนั้นด้วย เพื่อนำปลาไปรักษา นำไปประกวด ดังนั้นหากใครที่จะเคลื่อนย้ายปลาคาร์ปจึงจำเป็นจะต้องมีถังออกซิเจนติดไว้ที่บ้านด้วย หรือ ตัวช่วยในกรณีที่ไฟดับ แล้วออกซิเจนแบบมีแบตสำรองเกิดทำงานขัดข้อง-มีปัญหา ถังออกซิเจนมาตราฐานนี้ก็สามารถนำมาใช้ทดแทนได้ ถึงจะมีออกซิเจนแบบมีแบตสำรองแล้วก็ตาม เรียกได้ว่าเป็นการป้องกัน 2 ชั้นไปในตัว
อุปกรณ์แพ็คปลา
อุปกรณ์แพ็คปลา ถือเป็นอีกสิ่งหนึ่งที่สำคัญมากสำหรับใช้ในการขนย้ายปลาของเราไปต่างถิ่น เช่น แพ็คเพื่อขนไปประกวดตามงานต่าง ๆ หรือ แพ็คเพื่อส่งต่อไปยังผู้เลี้ยงคนอื่น ซึ่งหลัก ๆ แล้วก็จะมีอุปกรร์หลายอย่างที่ขาดไม่ได้ อาทิ ถุงพลาสติกชนิดหนา, ยางวงมัดถุงขนาดใหญ่, กล่องลังหรือกล่องโฟม และอื่น ๆ โดยทั่วไปแล้วมักจะใช้วิธี ช้อนปลาใส่ถุงที่มีน้ำพอสมควร อัดออกซิเจนก่อนมัดปากถุง แล้วบรรจุลงไปในลังโฟมอีกที เพื่อให้สะดวกต่อการขนย้าย วิธีนี้ใช้ได้ทั้งต่างจังหวัด ไปจนกระทั่งต่างประเทศเลยนะ
ปากกาวัดค่าน้ำ pH, Salt, อุณหภูมิ
ปากกาวัดค่าน้ำ pH, Salt, อุณหภูมิ การเตรียมน้ำให้เหมาะสมกับการเลี้ยงปลาคาร์ป ควรมีค่าความเป็นกรด-ด่าง (pH) อยู่ที่ประมาณ 7.2 – 8.5 ซึ่งอุปกรณ์ชนิดนี้ถือว่าเป็นประโยชน์ต่อสุขภาพของปลาเรามาก ๆ สำหรับบ้านที่สร้างบ่อใหม่ หรือ ถ่ายเปลี่ยนน้ำใหม่ แล้วต้องการทราบค่าความเป็นกรด-ด่างในน้ำว่าเหมาะสมกับตัวปลาของเราหรือยัง นอกจากนี้ยังสามารถวัดอุณหภูมิของน้ำที่พอเหมาะ วัดความเค็ม เกลือเจือจาง ได้ทั้งน้ำประปา น้ำทะเล และน้ำจืดเลยนะ แสดงผลบนจอ LCD ที่ชัดเจน แนะนำเลยว่าควรมีไว้ เพราะได้ใช้งานอยู่ตลอดแน่นอน
อุปกรณ์วัดค่าแอมโมเนีย, ไนไตรท์, ไนเตรท
อุปกรณ์วัดค่าแอมโมเนีย (NH3), ไนไตรต์ (NO2), ไนเตรท (NO3) ตัวบ่งชี้ว่าคุณภาพของน้ำและระบบกรองของเราดีต่อตัวปลาแล้วหรือยัง ค่าที่มีผลต่อการเจริญเติบโตของสัตว์น้ำทุกชนิด โดยค่าแอมโมเนีย (NH3), ไนไตรท์ (NO2), ไนเตรท (NO3) ที่เป็นพิษต่อปลาในน้ำ ไม่ควรเกิน 0.02 มิลลิกรัมต่อลิตร เป็นอุปกรณ์ที่ค่อนข้างมีราคาสูงแต่ก็แลกกับความแม่นยำที่ชัวร์กว่า ส่วนชุดทดสอบค่าน้ำจะเป็นแถบสี บอกค่าปกติ/ไม่ปกติ อาจจะต้องตรวจเป็นระยะอย่างสม่ำเสมอ เพื่อป้องกันไม่ให้ปลาป่วยจากคุณภาพน้ำ
แผ่นวัดไซซ์ปลา
แผ่นวัดไซส์ปลา อุปกรณ์สำคัญที่จำเป็นต้องมีในการวัดขนาดการเจริญเติบโตของปลาที่เพิ่มขึ้นในทุก ๆ ปีได้อย่างแม่นยำ ผลลัพธ์ถูกต้องชัดเจนเห็นภาพที่สุดด้วยสายตาเรา อันที่จริงแล้วที่เราเลี้ยงปลาคาร์ปนั้นเราก็ต้องหวังอยากให้ปลาสีสันสวยงามแล้วก็ตัวใหญ่กันเป็นปกติอยู่แล้วล่ะเนอะ ดังนั้นการคอยวัดขนาดปลาอยู่ตลอดจึงจำเป็นจะต้องมีแผ่นวัดไซซ์ปลา เพื่อจะได้รู้ว่าปลาของเราแต่ละตัวนั้นมีขนาดเพิ่มขึ้นทุกไตรมาสอย่างรวดเร็วหรือช้าไปอะไรยังไง นี่แหละคืออุปกรณ์ที่จำเป็น ซึ่งที่วัดไซซ์ปลาก็มีให้เลือกหลายแบบมากมาย อาทิ แบบถาดพลาสติก, แบบอ่างวัดขนาด, แบบสติ๊กเกอร์ และแบบแผ่นวัดไซซ์มาตราฐานญี่ปุ่น ส่วนนี้ผู้ซื้อสามารถเลือกซื้อได้ตามความสะดวกเลย
จุลินทรีย์
ภาพตัวอย่างของจุลินทรีย์ โดย AQUA SHOP
จุลินทรีย์ ตัวช่วยสำคัญของคนเลี้ยงปลา ชนิดยี่ห้อไหนก้ได้ที่มีคุณสมบัติสารพัดประโยชน์พร้อมช่วยย่อยสลายขี้ปลาและเศษอาหาร, ลดแอมโมเนีย, ลดกลิ่นเหม็น และทำให้น้ำใสสะอาดลดการสะสมของเสียในบ่อกรอง ลดปัญหาการเกิดตะกอนฝุ่นฟุ้งในบ่อ หมดปัญหากรองตันบ่อย ๆ ซึ่งผลที่ตามมาก็คือ ปลาของเราจะมีสุขภาพที่ดี อุดมสมบูรณ์ แข็งแรง เจริญอาหาร โดยทั่วไปให้ใช้ในอัตราส่วน 5-10 กรัม / น้ำ 1 ตัน (1,000 ลิตร) โดยละลายน้ำแล้วเทลงในช่องกรองหรือสาดให้ทั่วบ่อ เป็นเวลาทุก ๆ 1 - 2 สัปดาห์กำลังดี มักนิยมใช้หลังจากที่มีการล้างกรอง เพื่อเติมปริมาณจุลินทรีย์ที่หายไปกับการล้างให้น้ำกลับมาสู่สภาวะเดิมได้ไวขึ้น
Digital Scale (เครื่องชั่ง ดิจิตอล)
เครื่องชั่งแบบดิจิตอล อุปกรณ์เสริมที่หลายคนอาจจะลืมนึกถึงแต่ค่อนข้างสำคัญมาก เพราะในการจะทราบปริมาณของยา อาหาร เกลือ หรือสารเคมีต่าง ๆ นั้น หากจะให้ชัวร์ว่าจะตรงตามที่ฉลากหรือสัตวแพทย์แนะนำไหม จำเป็นที่จะต้องชั่งทุกครั้งก่อนใช้งาน หากกะเอาเองจะเป็นการส่งผลเสียต่อปลาของเราได้ อย่างเช่นในกรณีที่ปลาป่วยยาบางชนิดจำเป็นที่จะต้องใช้ตามคำแนะนำเป๊ะ ๆ มิเช่นนั้นอาจส่งผลให้ปลาป่วยหนักกว่าเดิมหรือตายได้ในที่สุด ซึ่งสำหรับการชั่งยารักษาโรคและสารเคมีที่ต้องการความแม่นยำสูง ให้ใช้เครื่องชั่งดิจิตอลขนาดเล็ก (Pocket Scale) แบบที่ชั่งได้ละเอียดระดับ 0.1 กรัม หรือ 0.01 กรัม ส่วนเครื่องชั่งน้ำหนักขนาดใหญ่ (ตราชั่งกิโล) ให้เลือกแบบ 10 – 50 กิโลกรัม จะเหมาะสำหรับใช้ชั่งตวงเกลือเม็ดปริมาณมาก ๆ เวลาที่ต้องล้างบ่อหรือกักโรคปลา
เรียกได้ว่าทุกอุปกรณ์ที่เราแนะนำค่อนข้างที่จะจำเป็นและควรมีติดไว้สุด ๆ เลยล่ะ เพราะหากฉุกเฉินขึ้นมาเมื่อไหร่ ก็มีพร้อมให้ใช้งานแน่นอน ไม่ต้องเสี่ยงไปตามหาซื้อหรือรอสินค้ามาส่งให้เสียเวลา เช่นพวกยากักโรคต่าง ๆ ที่ควรเตรียมไว้เลยเพื่อกักปลาที่มาใหม่ทุกครั้งก่อนนำมารวมในบ่อ หรือแม้แต่ตราชั่ง ที่ถ้าหากว่าปลาเราป่วยขึ้นมาก็จำเป็นมาก ๆ ที่จะต้องชั่งและใช้ในปริมาณที่เหมาะสม เพื่อไม่ให้เกิดอันตรายต่อปลาซ้ำได้ ฉะนั้น อย่ามองข้ามอุปกรณ์พวกนี้เด็ดขาด มีไว้พร้อมใช้ย่อมดีกว่าไม่มีแน่นอน